Urineonderzoek


 * **Protocol** || **Urineonderzoek** || terug naar medisch handelen - index ||
 * **Datum laatste herziening ** || 16 december 2016 || terug naar protocollenindex ||
 * **Eindverantwoordelijke ** ||  alle assistentes ||  ||

**Doel werkinstructie **
Plasklachten horen tot de meest voorkomende klachten in de huisartsenpraktijk, waarbij urineweginfecties vaak de oorzaak zijn. Patiënten hoeven hiervoor meestal niet het spreekuur te bezoeken; onderzoek van de urine door de assistente volstaat vaak. Voorwaarde daarbij is wel dat de urine op de juiste wijze is bewaard.

**Weefselinfasie **
In de NHG-standaard urineweginfecties 2013 wordt gebruik gemaakt van de term weefselinfasie. Er zijn tekenen van weefselinfasie bij koorts, rillingen, algemeen ziek zijn, flank- of perineumpijn, acute (toename van) verwardheid/delier.

**Risicogroep **
Tot de risicogroep behoren mannen, zwangeren, kinderen jonger dan 12 jaar, patiënten met Diabetes Mellitus, patiënten met afwijkingen aan nieren of urinewegen, patiënten met een verblijfskatheter en patiënten met een verminderde weerstand.

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Taken assistente **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Wanneer een patiënt op het spreekuur komt in verband met een urine- of blaasprobleem, wordt standaard de urine gecontroleerd. Na het invullen van het briefje, krijgt de patiënt deze mee om aan de huisarts te geven tijdens het consult. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het aannemen van de urine, met controle of de naam op het potje is geschreven
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">In laten vullen het vragenformulier, waarop de klachten van patiënten worden uitgevraagd
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">[[file:vragenlijst urineweginfectie.doc]]
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Navraag naar het tijdstip van de urineproductie (dus hoe lang bewaard; onderzoek binnen 2 uur, of indien in de koelkast bewaard binnen 24 uur) en hoelang de plaspauze daarvoor was. Een plaspauze van 2 uren is het minimum voor een betrouwbare nitriettest. Dit omdat bacteriën, indien aanwezig, de tijd moeten hebben om te kunnen vermenigvuldigen en zodoende nitriet af te geven.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Plan afspraak op spreekuur huisarts voor:
 * vrouwen met recidiverende urineweginfecties (3 of meer per jaar)
 * mannen
 * koorts of andere tekenen van weefselinfasie
 * kinderen <12 jr.
 * patiënten bij wie het afnemen van een (betrouwbare anamnese niet mogelijk is)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">NB bij het aflezen van de dipslide geen nieuwe declaratie, deze activiteit past in hetzelfde consult. Dat geldt ook voor het mededelen van de uitslag.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Urine wordt onderzocht met een nitriettest (combur-2). De urine wordt bewaard tot na het overleg met de huisarts om eventueel aanvullend onderzoek te kunnen verrichten (zoals inzetten kweek).
 * Indien positief: diagnose urineweginfectie bevestigd
 * indien negatief: dipslide (uricult) inzetten (zie uitvoer dipslide)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Uitleg aan patiënt dat de uitslag van het urineonderzoek na overleg met de huisarts opgevraagd kan worden. Meestal dus na het ochtendoverleg
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Invoer van de gegevens in Promedico (zie verder)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Conform protocol wordt het behandeladvies alvast uitgewerkt, door het aanmaken van een recept, welke geautoriseerd wordt door de huisarts. De bevindingen worden via de assistentenmodule met de huisarts overlegd.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Declaratie consult (C) en eventueel dipslide (DIP)

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Uitvoer dipslide **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het onderzoeksmedium ongeveer een seconde blootstellen aan de urine. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">– Vermeld de naam, geboortedatum en tijdstip van inzetten dipslide op het etiket. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">– Aflezen van uricult (na 24 uur op kamertemperatuur) op de volgende werkdag inplannen in Promedico agenda. De uricult kan ook voor het weekend ingezet worden op kamertemperatuur. De uricult moet dan op maandag worden afgelezen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">– >104 kolonievormende eenheden per ml urine op dipslide is positief; mengflora duidt op contaminatie.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Indien positief: diagnose urineweginfectie
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Indien negatief: geen infectie, eventueel consult

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Sediment **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">In onze praktijk wordt geen gebruik gemaakt van het urinesediment; hiervoor zijn de materialen niet aanwezig.

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Kweek en resistentiebepaling **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een kweek wordt altijd ingezet bij tekenen van weefselinfasie, bij patiënten uit de risicogroep of bij twee blind ingezette behandelingen zonder effect. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij een kweek op dezelfde dag wordt de urine gebruikt die al door de patiënt gebracht is en door ons in de koelkast is geplaatst. Wordt de kweek de dag erna nog gemaakt, dan is het in overleg met de patiënt. Als de patiënte de urine voor de middag brengt, wordt dit door het lab rond 13 uur meegenomen. De patiënt kan het kweekmateriaal ook zelf wegbrengen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">NB controle van het laboratoriumformulier en patiëntgegevens op het etiket. Er moeten altijd klinische gegevens worden ingevuld op het formulier.

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Controle na kuur **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Voor de meeste patiënten geldt dat er geen controle plaats vindt van de urine bij het beëindigen van de kuur. Controle is alleen nodig als de klachten niet verdwenen zijn. Bij voorkeur 3-5 dagen na de AB-kuur.

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Behandeladvies **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Patiënten worden conform de NHG-standaard behandeld. De meeste patiënten worden behandeld met het middel nitrofurantoïne (2xdgs100mg MGA of 4xdgs50mg). Hierbij geldt vanzelfsprekend de uitzonderingen in verband met overgevoeligheid voor genoemde middelen: dan overleg met huisarts via de assistentenmodule. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij zwangeren, kinderen, recidief en > dan 3 urineweginfecties binnen een jaar altijd overleg met huisarts: plaatsen in overlegmodule Promedico; afhandeling door huisarts. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij (heftige) typische klachten en negatieve nitriettest kan (als patiënt daarom verzoekt) gestart worden met behandeling, in afwachting van dipslide.

Indien uit de urine van een zwangere vrouw een groep-B-streptokok (GBS) wordt geïsoleerd, bestaat er – ongeacht het resultaat van de behandeling en de zwangerschapsduur – een indicatie voor intraveneuze antibiotische profylaxe tijdens de partus, ter voorkoming van een GBS-infectie bij de neonaat. Stel de verloskundig hulpverlener op de hoogte als in de urine van een zwangere een GBS is gevonden.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Voor patiënten uit stroomdiagram 1 is het mogelijk om een afwachtend beleid te voeren. Vaak is een blaasontsteking in principe onschuldig en kan binnen één week genezen. Advies om ruim te drinken en zo nodig pijnstilling. Eventueel een uitgesteld antibioticumrecept. Verwijs naar thuisarts.nl

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Invoer in Promedico **
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">- Invoer gegevens volgens SOEP. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">- Klachten invoeren op S-regel. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">- Alle uitslagen worden ingevoerd als meetwaarde in Promedico.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(De uitslag van een dipslide wordt toegevoegd aan de bestaande uitslag van de nitriet test (openen deelcontact van de vorige dag).)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">- E-regel: indien test negatief: Episode aanmaken op klachtniveau:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U01 pijnlijke mictie
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U02 frequente mictie/aandrang
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U04 urine incontinentie
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U05 andere mictieproblemen

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">indien test positief:Episode aanmaken op diagnose niveau:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U70 acute pyelonefritis/pyelitis (= “gecompliceerde UWI”)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">U7l cystitis/urineweginfecties NAO

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">NB: indien dipslide positief blijkt; episode titel wijzigen door nieuwe ICPC toe te voegen!

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">- P-regel: Indien diagnose urineweginfectie wordt gesteld, kan recept worden gemaakt en voorgelegd aan de huisarts:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">**Gebruik hiervoor de prescriptor!** Daarmee worden belangrijke contra-indicaties en risicogroepen helder en wordt direct het correcte behandeladvies gegeven (bijvoorbeeld 7 dagen nitrofurantoïne bij een diabetes patiënt, in plaats van 5 dagen).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">klik op Prescriptor (NB vanuit een consult met juiste ICPC code zoals bovenvermeld): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Selecteer relevante keuze <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Vink voorgestelde medicatie aan en klik op Opslaan <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verdere afhandeling conform aanvraag herhaalmedicatie.